Skip to Content

Friday, December 4th, 2020

كاری دیپلۆماسی یان مردنی مرۆڤه‌كان

Be First!
by July 10, 2012 گشتی

 

 

 

ئه‌وه‌ی له‌ سوریا روو ده‌دات كاره‌ساته‌. قڕكردنی خه‌ڵكه‌ به‌ هه‌موو پێوه‌ره‌كان. ته‌ڤكوژی به‌ به‌رنامه‌یه‌ و رژێمی به‌عس له‌و وه‌ڵاته‌ بێ هیچ سڵه‌مینه‌وه‌یه‌ك رۆژانه‌ له‌ جێبه‌جێ كردنی دایه‌. 

ئه‌وه‌ی رژێمی به‌عس ده‌یكات هاودژ نییه‌ له‌گه‌ڵ سروشتی سیسته‌مه‌كه‌یدا. به‌ڵام ئه‌وه‌ی له‌ هه‌ڵوێستی وه‌ڵاتانی تر و زلهێزاندا ده‌بیندرێت، ئه‌وه‌ مایه‌ی ترسی گه‌وره‌ و نائومێدی كه‌موێنه‌یه‌. 

هه‌ڵوێستی وه‌ڵاتانی وه‌كو روسیا و چین، جگه‌ له‌ شه‌رم و بێ ده‌ربه‌ستی به‌رانبه‌ر به‌ ژیانی خه‌ڵك، هه‌روه‌ها مایه‌ی ترسێكی گه‌وره‌یشه‌. ترس له‌ هۆكاری نه‌بوونی دڵنیایی و پێكه‌وه‌ژیانی گه‌لاندا. له‌ ئیمڕۆی ژیان و جیهاندا زۆرتر له‌ دوێنی كاریگه‌ریی گه‌لان و ده‌وڵه‌تان به‌سه‌ر یه‌كه‌وه‌ راسته‌وخۆیه‌. كردنه‌وه‌ی جیهان و پێشكه‌وتنی په‌یوه‌ندی ئه‌و كاریگه‌رییه‌ ئه‌وه‌نده‌ روون ده‌رده‌خه‌ن مرۆڤ به‌ ئاسانی لێی حاڵی ده‌بێت. بۆیه‌ وه‌ڵاتانی وه‌كو روسیا و چین كاتێك له‌ پای به‌رژه‌وه‌ندی خۆیاندا ئاماده‌ بن رژێمێكی وه‌كو به‌عس بپارێزن، ده‌بێت مایه‌ی ترسی ئه‌وانی تریش بێت. 

ئێستا به‌ روونی ده‌بینین له‌ لای هه‌ندێ هێز و ده‌وڵه‌ت چۆن “به‌رژه‌وه‌ندی” له‌ سه‌رووی هه‌موو پیرۆزی و نرخه‌كانی مرۆڤه‌وه‌ن. هێزگه‌ل و ده‌وڵه‌تانی وه‌ها بڕیار له‌ چاره‌نووسی گه‌لان ده‌ده‌ن. بڕیاردانێك پڕه‌ له‌ گه‌مه‌كردن به‌و چاره‌نووسه‌. 

“هه‌وڵه‌ دیپلۆماسی”یه‌كانی ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ چ به‌هایه‌كی هه‌یه‌؟ جگه‌ له‌ په‌رده‌پۆشین به‌سه‌ر تاوانی رۆژانه‌ی رژێمه‌كه‌ی ئه‌سه‌د و درێژه‌دان به‌ كوشتنی خه‌ڵك چ شتێكی دیكه‌ی لێ به‌رهه‌م دێت؟ چ غه‌مگینه‌ كاتێك هونه‌ری دیپلۆماسی ده‌بێت به‌ هۆكاری كات به‌سه‌ر بردن. به‌ڵام كات به‌سه‌ر بردن له‌و رۆژانه‌دا كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی ترسناك و خێرا ژماره‌ی زۆتری مرۆڤه‌كان بێنه‌ كوشتن. 

ڤێرنه‌ر میچ (1936-2009) نووسه‌ر و بیرمه‌ندێكی ئه‌ڵه‌مان بوو ده‌یگوت: 

“دیپلۆماسی شه‌ڕكردنه‌ به‌ كه‌ره‌سته‌ی ئاشتی”.

راسته‌، به‌ڵام ئایا له‌گه‌ڵ رژێمێكی وه‌كو به‌عسی سوریا و له‌گه‌ڵ چه‌وسێنه‌رێكی وه‌كو ئه‌سه‌ددا هونه‌ری دیپلۆماسی ده‌بێت بتوانێت چ بكات و چۆن بێته‌ گۆ؟ رێگه‌چاره‌ی دیپلۆماسی له‌گه‌ڵ كه‌سانی وه‌كو ئه‌سه‌د هیچ نییه‌ جگه‌ له‌ خۆخاپاندن. ئایا له‌ ئاماده‌بوونی مرۆڤكوژی وه‌هادا زمانی دیپلۆماسی ده‌توانێت چی بلێت و بگات به‌ چی؟ 

هه‌وڵه‌كانی كۆفی عه‌نان و دانیشته‌ یه‌ك له‌ دوای یه‌كه‌ بێهوده‌كان، له‌سه‌ره‌تاوه‌ تا دانیشتنی رۆژی 30.06.2012 له‌ شاری جنێف-سویسرا، هیچ نیین و هیچیان لێ سه‌وز نابێت، جگه‌ له‌ به‌ فیڕۆدانی كات و ره‌خساندنی ده‌رفه‌تی زۆرتر تا بكوژانی به‌عس ژماره‌یه‌كی زۆرتر له‌ مرۆڤی سڤیل و سه‌رهه‌ڵدێری سوریا بكوژین. 

كارل كراوس (1874-1936) شاعیر، نووسه‌ر، ساتیرنووسی نه‌مسایی بوو زۆر باشی پێكاوه‌ كاتێك له‌باره‌ی ساتی پوچچبوونی هه‌وڵی دیپلۆماسی ده‌نووسێت، ئه‌و نووسه‌ره‌ پێیوایه‌:

” كاری دیپلۆماسی وه‌كو شه‌تره‌ج وایه‌، تێیدا نه‌ته‌وه‌كان ده‌دۆڕێن یان مات ده‌بن”. 

شتێكی به‌ڵگه‌نه‌ویسته‌ له‌ ره‌وشی ئێستای سوریادا، رێگه‌چاره‌ی دیپلۆماسی درێژه‌دانه‌ به‌ ته‌مه‌نی رژێمه‌كه‌ی ئه‌سه‌د و زه‌مینه‌خۆشكردنه‌ بۆ كوشتنی ژماره‌ی زۆرتری هاووڵاتیانی وه‌ڵاته‌كه‌. هه‌موو ئه‌و هه‌وڵانه‌ی به‌و نێوه‌وه‌ ده‌درێن، هۆكاری دۆڕاندن و “مات”كردنی نه‌ته‌وه‌كانی ئه‌و وه‌ڵاته‌ن. 

هونه‌ری دیپلۆماسی كه‌ خۆی به‌رهه‌مێكی گرنگ و نایابی ئاوه‌زی مرۆڤی نوژه‌ن و كه‌ره‌سته‌ی لێكگه‌یشتنه‌، چه‌ند دزێو ده‌بێت ئه‌و ده‌مه‌ی ببێت به‌ زه‌مینه‌خۆشكه‌ر و هۆی مردنی مرۆڤه‌كان. 

 

سیروان ره‌حیم

 

Previous
Next

Leave a Reply