Skip to Content

156 Views

کێ درێژە بە کورتەی مێژووی کات دەداتەوە…؟! … موزەفەر عەبدوڵا

کێ درێژە بە کورتەی مێژووی کات دەداتەوە…؟! … موزەفەر عەبدوڵا

Be First!
by March 15, 2018 General, Opinion, Slider
image_print


لەغەمی مەرگی ستیڤن هاوکینگدا …

لە کاتێکدا ئەمڕۆ یادی ١٣٥ ساڵەی مەرگی ئەو مرۆڤە بلیمەتە شۆڕشگێرەیە کە ڕێڕەوی مێژویی کۆمەڵگای مرۆڤایەتی گۆڕی ، کە لە تێزە بەناوبانگەکەیدا کورتی کردەوەو ووتی :هەمو فەیلەسوفەکانی پێشو تەنها دونیایان لێکداوەتەوە بەڵام گرینگ گۆڕینێتی ، کە ئەویش کارڵ هینرش مارکس بو کە لەساڵی ۱۸۱۸ لە ئەڵمانیا لە دایک بوو لە ساڵی ١٨٨٣ لە لەندەن مرد.

بەڵام بە داخەوە ئەمرۆ بە پێی هەواڵەکان کە لەسەر زاری کوڕەکانی یەوە لوسی ، ڕۆبەرتو تیم مردنی ستیڤن ئیدوارد هاوکینگی باوکیان بلاوکردەوەو بیستمان.
شایانی ئاماژەیە هاوکینگ خاوەنی چەندین تیۆرو کتێبەو کە یەکێک لە بەناوبانگترین و بەبەهاترینیان بریتی یە لە کتیبی کورتەی مێژویی کات وەک لە تایتڵی سەرەوەی بابەتەکە ئاماژەمان پیداوەو کردومانە بە پرسیارێکی ئومیدبەخش کە کێ جێگای ئەو دەگرێتەوەو بەردەوام دەبێت لە داهێنانی زانستی.

هاوکینگ لەم سەردەمەدا لەبواری فیزکو گەردونناسیدا بێ موبالەغە گەورەترین زاناو پسپورەو قامەتی ئەگەر لە ئەیزک ئەنستاین بڵندتر نەبێت ئەو هیچ کورتر نی یە.بە پێی ووتەی پسپۆرانی ئەو بوارە کە وەسفی دەکەن لەسەر کورسی یەکەی ئەنستاین دانیشتوە لە زانکۆی کامبرج لە بەریتانیا.
کورتەی ژیاننامەی ئەم مرۆڤە مەزنە ئەوەیە کە لە ڕێکەوتی ٤-١-١٩٤٢ لە دایک بوە لە شاری ئۆسفوردی بەریتانیاو ،هەر لەوێس چۆتە خوێندنگای سەرەتایی وپاشان ئامادەیی و لە کۆتایدا بە پلەی ئەکادمیک بەسەرکەوتویی تەواو کردوە.وە لە کۆلیژی زانستی گەردونناسی – کۆزمۆلۆجیا – لە زانکۆی کامبرج وەرگیراوە. بەڵام بەهۆی نەخۆشییەکی مێشکەوە کە لە دەورانی هەرزەکاری توشی هات تەواو پەکی کەوت .هەرچەندە یەکەمجار دەیتوانی کەمێک قسە بکات، بەڵام بە تێپەربونی کات دەنگیشی تەواو لە دەستدا.هەر لەوکاتانە پزیشکەکان پێیان وابو کە تەنها ٢-٣ ساڵ دەژێت .بەڵام خۆشبەختانە پێشبینی یەکانیان ڕاستدەرنەچوو . سەرەڕای چەند نەخۆشی تر تا ئەمڕۆ ژیاو ، لەسەرو هەمو ئەو نەخۆشیانەشەوە توانی بەهۆی زیرەکی و بلیمەتی و بە ئیرادە گەورەترین خزمەت بە مرۆڤایەتی بکات بە تایبەتی لەو بوارەی کە خۆی لەرادەبەدەر ئارەزوی دەکرد کە فیزیاو گەردونناسی بو.هەر بۆیەش توانی چەندین تێور دابنێتو گەلێک دۆزینەوەی مەزنی بکات.لەوانە پەی بردن بە دەرهاویشتنی تیشکەکانی کونیلە ڕەشەکان- الثقوب السوداء-
کە بەم تیۆر- بیردۆز-ە یەی بیردۆزەکانی زاناکانی پێش خؤی لەوبوارە پوچەڵ کردەوە.
هەروەها لە بواری تێوری ڕێژەیی کە ئەنستایین بە داهێنەری دادەنرێت ، ئەو کۆمەڵێک زانستی تری خستە سەر ئەو تیۆرە.

شایانی ئاماژەیە کە کاتێک لە تەمەنی ٢٤ ساڵ تێزی دکتۆراکەی بڵاوکردەوە لە ساڵی ١٩٦٦ بوە پر فرۆشترین کتێبەکانی ئەوکاتە کە لە ١٣٤ ڵاپەرە پێکهاتبو.هاوکات ساڵی ١٩٨٨ کە کتێبی کورتەی مێژویی گەردونی بڵاوکردەوە لە ماوەیەکی کەمدا زیاتر لە دوو ملیۆن دانەی لێفرۆشرا.
بێگومانە کە تیوری و دۆزینەوەو پەی بردنی بە نهێنی یەکانی دورستبونی کاتو شوێنو گەردون بۆ مرۆڤایەتی دەسکەوتی گەورەن بۆ پوچەڵ کردنەوەی ئایدیالیزمو میتافیزیک کە زیاتر پشت بە ئەفسانەو خەیاڵەکان بە تایبەتی خورافە ئاینییەکان دەبەستێت .

هاوکینکیش وەک سەدان زانای تری ئایزاک ئەنستاین و داروین و فیساگۆرسو کۆپەرنیکۆسو باسکاڵو نیوتن و گالیلۆ …هتد کە لە بوارە جیاجیاکانی زانستدا بونەتە بەهێز بونی تیورەکانی ماتریالیزمی دیالەکتیک بە تایبەتی لە بواری کۆمەڵناسیداکە یەکێک لەسەرچاوەکانی بیری بیرمەندو گەورە شۆرشگێری مرۆڤایەتی کارل مارکسە . ئەوە نزیک بە سەدونیویکیشە بە مارکسیزم ناسراوەو هەمو بەرەی ئایدیالیزمو میتافیزیک بە تایبەتی لە ڕوی فکری و سیاسی یەوە دژایەتی دەکەن.

ئێستا تیورەکانی هاوکینک بەر لەهەر شتێک وەڵامی تیژی زانستی یە دژی بیروباوەری خورافی ئایینی کە سەرچاوەی بونی هەمو شتێک بۆ دروستکەرێک – خالقێک بەناوی اللە – خودا- یەک دەگێرنەوە . لەمبارەیەوە هاکینگ چەندین کوتە ووتەی هەیە لەوانە کە دەڵێت :من مێشکی مرۆڤ وەکو کۆمپیوتەرێک ئەبینم لەکار ئەکەوێت کاتێک پێکهاتەکانی لەکار دەکەون.هیچ بەهەشتێک یان ژیانی ئاییندە – قیامەت – چاوەڕێی کۆمپیوتەرە شکاوەکان ناکات .ئەوەی باسی قیامەتو ژیانی ئاییندە دەکات ئەوە خورافەی ئەو کەسانەیە کە لە تاریکی ئەترسن- هەروەها بە پێچەوانەی زۆرێک لە زاناو پسپۆرەکانی تر ئەم زۆر ڕاشکاوانەو دور لە ڕێزدانان بۆ باوەرو هەستە ئایدیالیستی یەکان ڕای ماددیانەی خۆی داوە بە تایبەتی لەبارەی خورافەی دینی یەوە. تا هەرچی زیاتر خەڵک باوەڕ بەو خورافانە نەکەنو بیر بکەنەوەو بە شوێن پەی بردنی ڕاستی یەکانی دروست بونی بون بە گشتی یەوە بن.
خاڵێکی تری گرینگو بەرچاو و ڕونو ڕاشکاوی هاکینک بیرو هەڵویستە ئنسانی یەکانێتی لەڕویی ئابوری و سیاسی وکۆمەڵایەتی یەوە.ئەو هەمیشە لایەنگری ئازادی و یەکسانی نێوان مرۆڤەکان بوە. لە یەکێک لە ووتەکانی دەڵێت ئەگەر هەلومەرجو دەرفەتی یەکسانی بۆ هەمو مرۆڤەکان بڕەخسێت ئەوە لە جیاتی هاوکینگێک چەندین هاوکیکنگی تر پەیدا دەبن بۆ پەی بردن بە ڕاستی یە شاراوەکانی بون.

هەروەها لەبارەی بە خراپ بەکارهێنانی زانست لە لایەن سیاسەتو سیستەمی سیاسی یەوە کە چۆن بەهۆی ئەم سیستەمەوە ئەگەری زۆر هەیە بەهۆی جەنگێکی ئەتۆمی یەوە مرۆڤایەتیو زەوی لەناوبچێت .یاخود بەهۆی دروستکردنی ڤایرۆسێکی کوشندەیەوە لە لایەن ئەم ڕژێمێکەوە کە ببێتە هۆی بڵاوبونەوەیو لەناوچونی هەمو مرۆڤایەتی.هەر بۆیە پێشنیار دەکات کە پێویستە مرۆڤایەتی بیر لە گواستنەوەی ژیان بکەنەوە بۆ سەر ئەستێرەکان تا ئەگەر مرۆڤایەتی سەر زەوی لەناو چو بەهەر هۆیەکەوە ئەوە لەسەر ئەستێرەکانی تر ژیان بمێنێت.

تەنانەت لە ساڵەکانی ئەم دواییەدا بە تەواوی هەڵویستی لە دژی جەنگەکانی ئەمریکا . هەروەها لە دژی سیاسەتی بە تایبەتی کردنی بواری تەندروستی و خوێندنو پەروەدە دەربریوەو دژی ئەو سیاسەتانەی حکومەتی ڕاستی محافەزەکار بوو.وە هەمیشە داوای دەکرد کەبەهیچ جۆرێک نابێت.
بەشی تەندروستی بدرێت بە کەرتی تایبەت.چونکە تەندروستی سەرەتایی ترین پێویستی مرۆڤایەتی و نابێت دەوڵەت بە شوێن سودو قازانجەوە بێت.
هەروەها خاڵێکی تر ئینسانی ئەم زانایە ئەوەبو بە پیچەوانەی زۆربەی زاناکانی ترەوە هەمو کات تیۆرو دۆزینەوە زانستی یەکانی خۆی ڕاستەوخۆ، یان بەهەرزانترین نرخ دەخستەبەدەست هەمو خەڵکی .
هەر بۆیە نازناوی باڵوێزی زانستی خەڵکیان پێبەخشی بوو.تەنانەت لە کاتی فرۆشتنی کتێبی کونیلە ڕەشەکان لە یەک ڕۆژدا لەسەر پێگەی نێتی زانکۆی کامبرج ئەوەندە کڕیارو داگرتن زۆر بوو کە پێگەی نێتەکەیان لەکار کەوت .بەپێی ئامارەکان زیاتر لە نیو ملیون کەس ئەو ڕۆژە خەریکی داگرتنی ئەو کتیبە بونە.
بۆیە ئەمڕۆ کە ئەم زانا بلیمەتە گەورەیە لەدەست دەدەین ئەوە گەورەترین زیانە بە مرۆڤایەتی دەکەویتو پڕکردنەوەی ئەم زیانە وا ئاسان نی یە.
ئیمە وەک سەرنوسەرو نوسەرانو هەمو مرۆڤە ئازادیخوازو یەکسانیخوازو پیشکەوتنخوازو زانستخوازەکان ڕایدەگەیەنین کە وێرای بەشداری لە غەمو پەژارەی کەسوکاری ئازیزی هاوکینگو ،هەمو زاناو پسپۆرەکانو مرۆڤایەتی ئازادیخوازەکان ، بە لەدەستدانی ئەم مەشخەڵە گەشەی زانست و زانیاری ، هاوکات بە ئومێدەوە دەپرسین ئاخۆ کێ درێژە بە کورتەی مێژووی کات دەداتەوە لە جیاتی هاوکینگ.
بیگومانە کە ناوو یادی هاوکینگ لەسەدەکانیش تێپەر دەکات

تێبنی:
ئەم نوسینە ئەمرۆ لە بلاوکراوەی بۆ پیشەوە بلاوکراوەتەوە

موزەفەر عەبدوڵا
١٤-٣-٢٠١٨

Previous
Next

Leave a Reply