Skip to Content

Wednesday, December 2nd, 2020

چه‌ند چه‌مکێکی فه‌لسه‌فی گرنگ لای میشێل فۆکۆ….2

Be First!
by October 28, 2012 فەلسەفە

 

 

 

هه‌وه‌سبازی :      Aphrodisia   

پێناسه‌ی فۆکۆ بۆ هه‌وه‌سبازی : بریتیه‌ له‌و کردارانه‌ ،  ئاماژانه‌ ‌ و کۆنتاکتانه‌ی که‌ جۆرێک له‌ چێژ به‌رهه‌مده‌هێنن . کاتێک یه‌کپارچه‌یی کرده‌ی سێکسی ، چیژ و ئاره‌زوو زۆر چڕ ده‌بێته‌وه‌ ئه‌وا  سێکسوالیتی گرفتساز ده‌بێت .

داموده‌زگا  :      Dispositif ،    Apparatus

فۆکۆ به‌ گشتی ئه‌م چه‌مکه‌ به‌کارده‌هێنێت  وه‌ک ئاماژه‌یه‌ک به‌ میکانیزمگه‌لێکی جۆراوجۆری دامه‌زراوه‌ییانه‌ و فیزیکیانه‌ و کارگێڕیانه‌‌ له‌گه‌ڵ بونیاده‌کانی زانیاری له‌پێناو باڵابردن و ده‌وامدان به‌  پیاده‌کردنی ده‌سه‌ڵات  له‌ جه‌سته‌ی کۆمه‌ڵگادا.

 ئه‌پستیم به‌ته‌نیا به‌س نیه‌ به‌ڵکو که‌لێنێک ده‌مێنێته‌وه‌ که‌ داموده‌زگا پڕی ده‌کاته‌وه‌ . له‌ ئه‌پستیمێک ده‌کۆڵرێته‌وه‌ له‌ رێگه‌ی شیته‌ڵکردنی گوتاره‌کان  ، به‌ڵام ئێمه‌ پراکتیکه‌کان به‌کارده‌هێنین  له‌ شیته‌ڵکردنی جینیالۆجیانه‌‌ی هه‌ندێک بابه‌تی تایبه‌ت ، بۆ نموونه‌ دامه‌زراوه‌کان ، دابینکردنی بینایه‌کان ، یاساکان ، کارگێڕیه‌کان ، ده‌ربڕینه‌ زانستیه‌کان ، ره‌وشت و گریمانه‌ فه‌لسه‌فیه‌کان . هاوکات ئه‌م پراکتیکانه‌ چاودێرییه‌کی چڕو میکانیزمێکی کۆنترۆل به‌رهه‌مده‌هێنن  که‌ ئه‌مه‌‌ش سیاسه‌تێک داده‌ڕێژێت بۆ به‌ڕێوه‌بردن و پابه‌ندکردنی تاکه‌کان  به‌ دیسپلینه‌کانه‌وه‌ .

ئه‌رشیڤ  ، کۆسپارده‌    :  Archive 

ئه‌رشیڤ بریتیه‌ له‌  کۆکراوه‌ی پاشماوه‌ ماددیه‌کان  که‌ پێشان ده‌دات چۆن ده‌ربڕینه‌کان وه‌ک رووداوی مێژوویی دێنه‌ پێشه‌وه‌ .

فۆکۆ ئه‌م چه‌مکه‌ ته‌کنیکیه‌ به‌کارده‌هێنێت به‌ واتای کۆگه‌ی پاشماوه‌ زانیاریه‌کان له‌ ده‌ورانێكێ مـێژوویی و کولتورێکی دیاریکراودا ،  که‌ له‌میانی  پێداچوونه‌وه به‌م پاشماوانه‌ ده‌کرێت له‌ بنجوبنه‌وانی خۆسه‌لمێنی مێژوویانه‌ی (historical a priori     )    ئه‌م ده‌ورانه‌ بگه‌ین و له‌پاشان له‌ رێگه‌ی زانسته‌وه‌ له‌ ئه‌پستیمی ئه‌م ده‌ورانه‌ تێده‌گه‌ین. فۆکۆ وه‌سفی ئه‌رشیڤ ده‌کات وه‌ک هه‌لومه‌رجی ئه‌گه‌ره‌کانی بنیاتنان و گۆڕینی له‌ کۆمه‌ڵێک تێکستی وه‌ستاوه‌وه‌  بۆ کۆمه‌ڵێک په‌یوه‌ندی و دامه‌زراوه‌ که‌ ئه‌مه‌ش ده‌رفه‌ت ده‌دات که‌ ده‌ربڕینه‌کان به‌رده‌وام بوونیان هه‌بێت . که‌واته‌ ئه‌رشیڤ لای فۆکۆ ته‌نیا کۆمه‌ڵێک شت و کۆمه‌ڵێک ده‌ربڕین نیه‌ به‌ڵکو کۆمه‌ڵێک په‌یوه‌ندییه‌ :

سیسته‌می دووبژارده‌ ‌ :      Binary  System    

بریتیه‌ له‌و سیسته‌مه‌ی که‌ ده‌رفه ‌تی  ته‌نیا دوو ئه‌ڵته‌رناتیڤی تێدایه‌ ، یان ره‌ش یان سپی ، لێره‌دا شته‌کان له‌قه‌ڵه‌م ده‌درێن که له‌ دوو بژارده‌‌ ته‌نیا یه‌ک بژارده‌یان راسته‌ . له‌راستیدا ئه‌وه‌ ده‌سه‌ڵاته‌ که ته‌نانه‌ت‌ یاسای خۆی داسه‌پاندووه‌ سه‌باره‌ت به‌ سێکس. واته‌ سێکس له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ خراوه‌ته‌ چوارچێوه‌ی سیسته‌می دووبژارده‌وه‌‌ : ره‌وایه‌ یان ناڕه‌وا ، مۆڵه‌تپێدراوه‌ یان قه‌ده‌غه‌یه‌ .

سیسته‌می زیندان  :           Carceral System    

بریتیه‌ له‌ بیناکانی به‌ندیخانه‌ ، رێساکانی و ده‌سته‌ی کارگێڕی . هه‌ژموونی ئه‌م سیسته‌مه‌ له‌ سنووری به‌ندیخانه‌کان تێده‌په‌ڕێت و ده‌گاته‌ ناو کۆمه‌ڵگه‌ . بنه‌ماکانی ئه‌م سیسته‌مه‌ بریتیه‌ له‌ رێساکانی زیندان و پێشخستنی ته‌کنیکی عه‌قڵانی (ژیرمه‌ندانه‌)   له‌ مامه‌ڵه‌کردن له‌گه‌ڵ زیندانیه‌کان ، به‌رزبوونه‌وه‌ی رێژه‌ی تاوان و دانانی ستراتیژیه‌کانی چاکسازی .   فۆکۆ هه‌وڵده‌دات که چۆنیه‌تی به‌ڕێوه‌چوون و شکستی ئه‌م سیسته‌مه‌ روونبکاته‌وه‌ و بیسه‌لمێنێت که‌ ئه‌م سیسته‌مه‌ له‌ جه‌وهه‌ردا سه‌رکه‌وتوو نیه‌ .

سه‌رده‌می کلاسیکانه   :    The Classical period    

ئه‌م سه‌رده‌مه‌ له‌ ناوه‌ڕاسته‌کانی  سه‌ده‌ی حه‌ڤده‌وه‌ تا کۆتاییه‌کانی سه‌ده‌ی نۆزده‌ ده‌خایه‌نێت . فۆکۆ له‌ کتێبی شێتی و شارستانی دا هه‌روه‌ک له‌ کاره‌کانی دیکه‌شیدا به‌شێوه‌یه‌کی سه‌ره‌کی ئاماژه‌ به‌م سه‌رده‌مه‌ ده‌کات . لای فۆکۆ سه‌‌ر‌ده‌می کلاسیکانه‌ سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵدانی زۆرێک له‌ دامه‌زراوه‌ تایبه‌تمه‌نده‌کان و بونیادی جیهانی مۆدێرنه‌ . شێتی له‌ سه‌رده‌می کلاسیکانه‌دا زیندانی و بێده‌نگ کرا  له‌‌پاڵ فۆرمه‌کانی دیکه‌ی لادانی کۆمه‌ڵایه‌تی .

من بیرده‌که‌مه‌وه‌ که‌واته‌ من هه‌م  :    ergo sum  Cogito  

ئه‌م رسته‌یه‌  ” من بیر ده‌که‌مه‌وه‌ که‌واته‌ من هه‌م ” ئارگیومێنتێکی سه‌ره‌کی دیکارته‌ . فۆکۆ ئه‌م ئارگیومێنته‌ به‌خاڵی سه‌ره‌کی ده‌زانێت له‌ گۆڕینی چه‌مکی شێتی . ئارگیومێنتی کۆگیتۆ به‌ گومانکردن ده‌ست پێده‌کات . دیکارت هه‌وڵده‌دات رۆڵی گومانکردنێکی توندڕه‌وانه‌ نیشان بدات بۆ تێگه‌یشتن له‌ جیهان و بوونیه‌تی خۆی . ئه‌و ده‌پرسێت : چۆن بزانم که‌ من هه‌م ؟  ، هه‌روه‌ها راده‌مێنێت ئاخۆ ئه‌م شێت نیه‌ یان فێڵی لێنه‌کراوه‌ سه‌باره‌ت به‌ بوونیه‌تی خۆی . ناوه‌ڕۆکی وه‌ڵامه‌که‌ی ئه‌وه‌یه‌ که‌ ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر هه‌موو به‌ڵگه‌کانیش به‌لاوه‌ بنرێن ، دیکارت ده‌زانێت که‌ گومانده‌کات سه‌باره‌ت به‌ بوونیه‌تی خۆی و چونکه‌ گومانده‌کات واته‌ ئه‌و بیرده‌کاته‌وه‌ . ئه‌گه‌ر ئه‌و بیرده‌کاته‌وه‌ واته‌ پێویسته‌ ئه‌و بوونی هه‌بێت و ناتوانێت فێڵ له‌ خۆی بکات .

کێشه‌ گه‌لێکی جیاوازی لێکدانه‌وه‌ هه‌ن که‌ کاریگه‌ریان هه‌یه‌ له‌ سه‌ر ئه‌م ئارگیومێنته‌ به‌ڵام فۆکۆ پشتگوێیان ده‌خات . ئه‌وه‌ی به‌لای ئه‌مه‌وه‌ گرنگه‌ بریتیه‌ له‌‌ چۆنیه‌تی ئاشکراکردنی دیکارت‌ سه‌باره‌ت به‌‌ رادده‌ی  خود ــ متمانه‌یی  به‌ عه‌قڵ له‌ سه‌رده‌می کلاسیکانه‌دا. به‌لای دیکارته‌وه‌ ئه‌م شێت نیه‌ چونکه‌  به‌ڵگه‌ی  ژیرمه‌ندانه‌  دهێنێته‌وه‌ و  ژیرمه‌ندیش به‌ته‌واوی پێچه‌وانه‌ی شێتیه‌ .

 

نووسینی :  حه‌یده‌رهه‌مه‌وه‌ند

سه ‌رچاوه‌کان 

به‌ ئینگلیزی :

1 – http://en.wikipedia.org/wiki/Main_Page

2 – http://www.answers.com/

3 —   http://www.michel-foucault.com/concepts/index.html#priori

4 —  http://bradley.bradley.edu/~ell/foucfft.html

به‌ سویدی :

1 —  http://filosofia.fi/se/ordbok/A

2 —  https://gupea.ub.gu.se/bitstream/2077/24958/3/gupea_2077_24958_3.pdf

3 —  http://bada.hb.se/bitstream/2320/2006/1/07-16.pdf

 

 

Previous
Next

Leave a Reply