Skip to Content

Monday, August 8th, 2022

فیدڵ و جیڤارا براکانی شۆڕش …. به‌شی یه‌که‌م

Closed
by May 30, 2011 گشتی

سه‌رهتا
کاسترۆ په‌نجا ساڵه‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتدایه‌ ، بێ دوو دڵی ئه‌م ماوه‌ زۆره‌و مانه‌وه‌ی ئه‌و وه‌کو سه‌رۆکی ده‌وڵه‌ت ،  به‌ درێژترین ماوه‌ دائه‌نرێت له‌ مێژوودا .   
گابریل گارسیا مارکیز که‌ هاوڕێیه‌کی باشی کاسترۆیه‌ به‌ کاسترۆ ئه‌ڵێت ( کاسترۆ کۆیله‌ی فه‌رمانه‌ ) . قسه‌ له‌مه‌ سه‌رنجڕاکێشتر  ئه‌وه‌یه‌ که‌ کاسترۆ له‌و ماوه‌ زۆره‌ی ده‌سه‌ڵاتی خۆیدا زۆر که‌م باسی ئه‌و دۆستایه‌تی و هاوڕێیه‌تیه‌ دوانزه‌ ساڵه‌ی خۆی و جیڤارای کردوه‌  .  
  بێگومان جیڤارا جێگایه‌کی دیارو به‌رچاوی له‌ شۆڕشی کوبادا هه‌یه‌و خاڵێکی به‌رزیش له‌ شه‌ڕی ساردا. په‌یوه‌ندی دۆستایه‌تی ئه‌و دووانه‌ له‌ ماوه‌ی قۆناغێکدا گرنگترین ژیانی پێکه‌وه‌یی ئه‌و دوانه‌ی هه‌ڵگرتبو و له‌ قۆناغێکیشدا دۆستایه‌تیه‌که‌یان کلیلی به‌شێک له‌ ڕوداوه‌ پڕ ماناکانی ساڵه‌کانی 1900 ئه‌شارێته‌وه‌ . له‌ ئۆکتۆبه‌ری ساڵی 2007 ، له‌ یادی چل ساڵه‌ی مردنی ( یان کوشتنی ) جیڤارا له‌ ووڵاتی پۆلیڤیا ، کاسترۆ گه‌ڕابویه‌وه‌ بۆ ئه‌و ڕۆژه‌ خۆش و تاڵانه‌ی که‌ ڕۆژێک له‌ ڕۆژان پێکه‌وه‌ له‌گه‌ڵ جیڤارادا به‌سه‌ری بردبو .      
دوو ساڵ پێش ئه‌وه‌ی جیڤارا له‌ناو بچێت ، له‌دوا ساته‌کانی به‌جێهێشتنی پۆسته‌ وه‌زاریه‌که‌ی ( وه‌کو وه‌زیری پیشه‌سازی ) نامه‌یه‌کی به‌ په‌له‌ی ماڵئاوایی له‌سه‌ر کاغه‌زێکی خه‌تتدار ئه‌نووسێ و بۆ کاسترۆی هاوڕێ و دۆستی ده‌ ساڵه‌ی به‌جێدێڵێت . ئه‌م نامه‌ نائاساییه‌ ماڵئاواییه‌ ئاماژه‌یه‌ک نه‌بو بۆ کۆتایی هاتنی دۆستایه‌تیه‌که‌یان ، به‌ڵکو هۆکاری نووسینی نامه‌که ڕه‌نگه‌ کۆتایی به‌ په‌یوه‌ندیه‌کانیان بێنێت .                          
کاسترۆ هه‌رگیز به‌ فه‌رمی وه‌ڵامی ئه‌و هۆکاره‌ی نه‌داوه‌ته‌وه‌ ، ئێستاش دوای چل ساڵ ، دوای ئه‌وه‌ی به‌هۆی نه‌خۆشیه‌کانی ناو سکیه‌وه‌ ناچار بوو واز له‌ده‌سه‌ڵات بێنێت بێده‌نگی لێ هه‌ڵبژاردوه‌و نایه‌وێت هیچ بڵێت . کاسترۆ گه‌رچی خۆی یه‌کێکه‌ له‌ ناسراوه‌کانی مێژوو ، هه‌روه‌ها یه‌کێکیشه‌ له‌وانه‌ی که‌ به‌ شێوه‌یه‌کی ڕێکوپێک ڕێزی بۆ شۆڕشه‌که‌ی خۆی و هه‌موو ئه‌و شۆڕشانه‌ی تریش که‌ کوبای پێ ئه‌ناسرێته‌وه‌ داناوه‌ . به‌ڵام حه‌زی له‌ ڕووداوێک یان مێژوویه‌ک که‌ دژ به‌خواست و ویستی خۆی بێت نیه‌ . خه‌ڵکان به‌گشتی هه‌رچی باسی ئه‌و نامه‌ به‌ناوبانگه‌ی جیڤارا ئه‌که‌ن که‌ بۆ کاسترۆی به‌جێهێشتوه‌ کاسترۆیان بیرئه‌که‌وێته‌وه‌ ، وه‌کو بڵێی کاسترۆیان به‌و نامه‌یه‌وه‌ گرێ داوه .   
کاسترۆش ئه‌ڵێت من باکم نیه‌ گه‌ر خه ڵکی  به‌تاوانبارم بزانن ، ڕۆژێک دێت مێژوو له‌و تاوانه م ئازاد کات . کاسترۆ له‌ کاتێکدا ئه‌وه‌ ئه‌ڵێت هه‌میشه‌ش ڕێگر بوه‌ له‌به‌رده‌م هه‌موو ئه‌و لێکۆڵینه‌وه و لێپێچینه‌وه‌ مێژووییانه‌ی که‌ سه‌باره‌ت به‌ ئامانجه‌کانی ئه‌و کرابێت ، هه‌روه‌ها هه‌میشه‌ خۆشی له‌وه‌ لاداوه‌ که‌ باسی په‌یوه‌ندیه‌کانی خۆی و جیڤارا بکات . جگه‌ له‌ چه‌ند چاوپێکه‌وتنێکی ده‌گمه‌ن و فشاری ناچاری ئیتر زۆر خۆپارێزانه‌و نه‌ویستانه‌ قسه‌ی له‌سه‌ر ئه‌و په‌یوه‌ندیانه‌ کردوه‌ .  
جیڤاراش هه‌روه‌ها ئه‌و مه‌یله‌ی هه‌بوه‌ که‌ ڕێکو ڕاست نه‌چێته‌ ناو وورده‌کاریه‌کانی ژیانی خۆیه‌وه‌ . له‌ یاداشته‌کانیدا که‌ به‌هه‌موو دنیادا بڵاو بونه‌ته‌وه‌ ، سه‌رنجگیری خاڵێک ئه‌بین که‌ پڕۆسه‌ی شۆڕشگێڕیه‌تی چۆن کوڕێکی ته‌واو ئاسایی و ساده‌ی چینی ناوه‌ند ئه‌گۆڕێت به‌ که‌سێکی ڕادیکاڵ .    
ئه‌و که‌سه‌ ساده‌یه‌ گه‌شتێک به‌ناو هه‌موو به‌شه‌ هه‌ژاره‌کانی ووڵاتانی ئه‌مه‌ریکای لاتین ( خواروو ) دا ئه‌کات . هه‌ر له‌و کاته‌ی که‌ ئه‌م خه‌ریکی گه‌شته‌که‌یه‌تی له‌ ناوه‌وه‌ش به‌ ژیانی ئه‌و هه‌ژارانه‌ سه‌رسام ئه‌بێ و ئه‌مه‌ش وای لێ ئه‌کات ڕادیکاڵ بونه‌که‌ی قوڵترو قوڵتر بێته‌وه‌ . 
جیڤارا گه‌رچی یاداشته‌کانی له‌دوای ڕوداوو به‌سه‌رهاته‌کان نووسیوه‌ ، به‌ڵام ئه‌وه‌شی که‌ نووسیویه‌تی ڕێک ئه‌وه‌ بوه‌ که‌ خۆی مه‌به‌ستی بوه . ناوه‌ڕۆکی یاداشته‌کان زۆر به‌ بایه‌خ و کۆمه‌ڵێک به‌ڵگه‌ نامه‌ی پڕ مانان ، به‌ڵام به‌و ڕاده‌یه‌ش بابه‌تی نین که‌ ڕه‌نگه‌ خۆی باوه‌ڕی پێی بوبێ . 
جا هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ش له‌ مێژووی ساڵه‌کانی هه‌زارو نۆسه‌ده‌کاندا جێگای سه‌رسوڕمان نیه‌ که‌ بڵێین تا ماوه‌یه‌کی زۆریش جیاوازیه‌کی قووڵی ئه‌و دوو که‌سایه‌تیه‌ گرنگ و ناوداره‌ دیار نه‌بو . گه‌رچی کتێب گه‌لێکی زۆرو ڕاپۆرت و نووسراوه‌ی جۆراوجۆر به‌ قه‌باره‌ی ژوورێکی چۆڵ هه‌تا له‌ لایه‌ن ئه‌و که‌سانه‌شه‌وه‌ که‌ خۆیان له‌ ڕووداوه‌کانی ئه‌و مێژوه دا به‌شدار بوون نوسراو خرایه‌ ڕوو . به‌ڵام بۆ یه‌که‌م جار له‌ ساڵی هه‌زارو نۆسه‌دو هه‌شتادا بوو که‌ یه‌که‌م بیۆگرافیای ڕاستی کاسترۆ ده‌رکه‌وت . له‌ ناوه‌ڕاستی ساڵه‌کانی هه‌زارو نۆسه‌دو نه‌وه‌دیشدا لێشاوێک کتێب له‌سه‌ر جیڤارا بڵاوکرایه‌وه‌و هه‌ر ئه‌و کتێبانه‌ش چه‌ند ده‌رگای تری بابه‌ته‌که‌یان خسته‌ سه‌ر پشت ، جگه‌ له‌مه‌ش به‌شێک  له‌ ئه‌رشیفی ئه‌و مێژوه‌ سه‌رپشک کراو رێگای پێدرا که‌ سوودی لێوه‌ربگیرێت .          
به‌ڵام ئێستاش و ئه‌وساش هیچ یه‌کێک له‌و نووسراو و ڕاپۆرت و کتێبانه‌ نه‌یانتوانی به‌شێوه‌یه‌کی قووڵ و به‌ربڵاو په‌ی به‌و په‌یوه‌ندیانه‌ به‌رن که‌ له‌نێوان ئه‌و دوو که‌سه‌دا هه‌بوه‌ . زۆرێک له‌ مێژوو نووسان قسه‌یان له‌سه‌ر ستالین کردوه‌و به‌ ( په‌ڵه‌یه‌کی سپی ) ناوزه‌دیان کردوه‌ ، په‌یوه‌ندیه‌کانی نێوان کاسترۆو جیڤاراش هه‌تا له‌ ده‌ ساڵه‌ی هاوڕێیه‌تیه‌که‌شیاندا وه‌ک په‌ڵه‌ سپیه‌که‌ی ستالین بێجگه‌ له‌ چه‌ند فلیمێکی تارمایی ئاسا ئیتر هیچ جێگه‌ په‌نجه‌یه‌کی مێژووییان پێوه‌ دیار نیه‌ .    
به‌ڵام له‌م کتێبه‌دا ته‌واو وێنه‌یه‌کی تر ئه‌بینین ، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ په‌یوه‌ندیه‌کانی ئه‌و دوانه‌ له‌ هه‌موو ئه‌و ساڵه‌ ڕه‌خنه‌ ئامێزانه‌دا  بڕیارێکی پڕ مانا بوه‌ بۆ هه‌ردوکیان . په‌یوه‌ندیه‌کانی فیدڵ کاسترۆو جیڤارا ئه‌کرێت له‌گه‌ڵ په‌یوه‌ندیه‌ ئه‌قڵیه‌کانی مارکس و ئه‌نجلس به‌راوورد بکرێت ، یان وه‌کو په‌یوه‌ندیه‌ دوو قۆڵیه‌که‌ی نێوان هه‌ردوو که‌سه‌ فره‌ زیره‌کو تێگه‌شتوه‌که‌ ( لینین و ترۆتسکی ) سه‌یربکرێت .          
وه‌کو له‌ مێژوه‌وه‌ وه‌رگیراوه‌ که‌ ئه‌م دوانه‌ ژیانی پێکه‌وه‌یی و په‌یوه‌ندی تریشیان هه‌بوه‌ ، به‌ڵام ئه‌بێت ئه‌وه‌ش بووترێت که‌ ته‌نیا هاوڕێ نه‌بوون ، به‌ڵکو له‌و کاته‌وه‌ی که‌ شه‌ڕی سارد کاریگه‌ری له‌سه‌ر خه‌باتی نه‌ته‌وایه‌تی ئه‌وان و هه‌موو ووڵاتانی تریش دانا ، ئه‌مانیش بونه‌ دوو هاوڕێی خه‌باتگێڕیش .  
په‌یوه‌ندیه‌ دوو قۆڵیه‌کانی ئه‌م دوانه‌ له‌ زۆربه‌ی په‌یوه‌ندیه‌ سیاسی و خه‌باتگێڕیه‌کانی تر به‌وه‌ جیا ئه‌کرێته‌وه‌ که‌ په‌یوه‌ندی ئه‌م دوانه‌ په‌یوه‌ندیه‌کی ڕاسته‌قینه‌ بوه‌ . شایه‌نی باسه‌ دوو ساڵی یه‌که‌می ئه‌م هاوڕێیه‌تیه‌ که‌ کورت و چڕ بوه‌ ته‌نیا هاوڕێیه‌تی بوه‌و به‌س . نووسه‌رێک له‌ دواییدا ئه‌ڵێت هاوڕێیه‌تیه‌کی ساده‌ ، هاوڕێیه‌تیه‌ک که‌ له‌وه‌ باشتر یان گه‌وره‌تر نه‌بوه‌ .   
به‌شێکی ئه‌م کتێبه‌ش باس له‌و جۆره‌ هاوڕێیه‌تیه‌ ئه‌کات ، هه‌روه‌ها باس له‌وه‌ش ئه‌کات که‌ چۆن ئه‌و دوانه‌ له‌و شوێنه‌ بچووکه‌ی خۆیانه‌وه‌ جیگایه‌کی گه‌وره‌ له‌ مێژوودا ئه‌گرن و ئه‌به‌نه‌وه‌ . به‌سه‌رهاتی ئه‌م دوانه‌ چه‌نده‌ها لێکۆڵینه‌وه‌ی مێژوویی له‌ شاره‌کانی هاڤانا ، واشینگتۆن ، مۆسکۆ ، میامی ، پرینسیتۆن ، بۆستۆن ، هه‌روه‌ها له‌نده‌ن و به‌رلینیش دروست کرد . من ( نووسه‌ر ) بێجگه‌ له‌م سه‌رچاوانه‌ چه‌نده‌ها چاوپێکه‌وتنم له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌ندو ئه‌کته‌ری جۆراو جۆردا کردوه‌و چه‌ند سه‌رچاوه‌یه‌کی به‌ربڵاوی تریشم به‌کارهێناوه‌ که‌ پێشتر له‌ژێر ده‌ستدا نه‌بوون .        

بۆ خوێندنه‌وه‌ی به‌شه‌کانیتر کلیکی سه‌ر به‌شه‌کان بکه‌ له‌ خواره‌وه‌:

به‌شی دووه‌م….

به‌شی سێیه‌م ….

به‌شی چواره‌م ….

به‌شی پێنجه‌م ……

به‌شی شه‌شه‌م ……

به‌شی حه‌وته‌م ……

به‌شی هه‌شته‌م ……

به‌شی نۆیه‌م ……

به‌شی ده‌یه‌م …….

به‌شی یازده‌یه‌م……

به‌شی دوازده‌یه‌م ……

Previous
Next