Skip to Content

Tuesday, May 28th, 2024
ئه‌مریكا رۆیشت به‌ڵام….

ئه‌مریكا رۆیشت به‌ڵام….

Closed
by October 6, 2010 گشتی

 

 

ئه‌گه‌ر ته‌ماشای مێژووی داگیركاری بكه‌ین مرۆڤ له‌ ئه‌زه‌له‌وه‌ كه‌وتووه‌ته‌ ململانێ‌ له‌گه‌ڵ خودی خۆی و ئینجا ده‌ورووبه‌ردا ، هه‌وڵی داوه‌ زۆربه‌ی شته‌كانی ئه‌م گه‌ردوونه‌ بخاته‌ ژێر ركێفی خۆیه‌وه‌ ، ئه‌م تێز و بیردۆز و دیارده‌یه‌ش له‌ مرۆڤه‌وه‌ گواستراوه‌ته‌وه‌ بۆ ده‌زگا و ده‌وڵه‌ت و سوپا و له‌شكر و ده‌سته‌ و گرۆپه‌كان كه‌ وه‌كو حه‌ز و وه‌كو به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تی ویستوویانه‌ هه‌یمه‌نه‌تی خۆیان به‌سه‌ر ئه‌وانی تردا چ وه‌كو كه‌س و ده‌سته‌ و چ وه‌كو خاك بسپێنن و به‌شێك له‌ خێر و بیری ناوچه‌كانی تر بۆ خۆیان ببێت ، له‌ دنیای گلۆبالیزه‌یشن و جیهانگیری و رۆژگاری ئه‌مڕۆدا چه‌مكی داگیركاری گۆڕانی به‌سه‌ردا هاتووه‌ له‌ رۆڵه‌وت و به‌رگێكی تردا خۆی نمایش ده‌كا و ده‌خاته‌ روو .
 ووڵاتانی داگیركه‌ر پاش داگیركاری و رووتانه‌وه‌ و كڕانه‌وه‌ی خێر و بێر ئه‌و ناوچه‌ كۆلۆنی كراوه‌ هه‌رچه‌نده‌ به‌ سیما و رواڵه‌ت و له‌ ده‌زگا فه‌رمییه‌كانی خۆیانه‌وه‌ پاشه‌كشه‌ی خۆیان له‌ ناوچه‌ی كۆلۆنیالی كراوه‌كان راگه‌یاندووه‌ وه‌لێ‌ كه‌م و زۆر به‌شێوه‌یه‌كی ناراسته‌وخۆ ئاماده‌گیان هه‌بووه‌ و تاكو  ساڵانێكی پاشتر به‌شه‌ پشكیان له‌ خێر وفڕ و داهاتی ئه‌و ناوچه‌یه‌ هه‌بووه‌ و هاوكات دارێژه‌ری پشتی په‌رده‌ و سیناریۆكانی سیاسه‌تی ئه‌و وڵاته‌ بوونه‌ كاریان بۆ مه‌رام و مه‌به‌سته‌كانی خۆیان كردووه‌ تاكو به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی خۆیان له‌ فه‌وتان ده‌رباز بكه‌ن .
پاش بڕانه‌وه‌ی جه‌نگی یه‌كه‌می جیهانی عێراق وه‌كو ده‌وڵه‌ت فرچكی له‌سه‌ر ده‌ستی داگیركاری گرتووه‌ و داره‌داره‌ و پێڕه‌وكه‌شه‌ی هه‌ر له‌ سه‌ر ده‌ست بریتانیه‌كان بوو ، له‌سه‌رده‌می پاشایه‌تیش سێبه‌ری ئه‌وان به‌سه‌ر هه‌رمی ده‌سه‌ڵاتی عێراقه‌وه‌ هه‌بوو له‌ ژێر چاودێری و به‌ ئاماژه‌كانی بریتانیا كاروباری ده‌وڵه‌تی به‌ راسته‌وخۆ و ناراسته‌وخۆ به‌ڕێوه‌ ده‌چوو .
له‌م قۆناغه‌دا سه‌ره‌تا ئه‌مریكایه‌كان له‌ عێراقدا به‌ جه‌نگی گه‌رده‌لوولی بیابان ده‌ستیان پێكرد و دواتر به‌ به‌كرده‌نی و له‌سه‌ر ئه‌رزی واقع له‌ پرۆسه‌ی ئازادی عێراقدا ته‌واوی هێزی خۆیان به‌ كار هێنا و كش مه‌لیكیان به‌ ده‌سه‌ڵاتی دیكتاتۆری كرد و ئێنجا خۆیان به‌ هێزی داگیر كه‌ر له‌قه‌ڵه‌م دا تاكو هیچ ده‌زگا و دامه‌زراوه‌یه‌كی نێو ده‌وڵه‌تی له‌ هاتن و رۆیشتنیان نه‌پرسێته‌وه‌ و خۆیان ئاره‌زوومه‌ندانه‌ سه‌رپشك بن له‌ ته‌راتێنكردن و مانه‌وه‌ و رۆیشتنیان له‌م ناوچه‌یه‌ ، بۆ خه‌ڵكی سته‌مدیده‌ و زوڵم چێشتووی عێراق به‌هه‌ر ناوێك هاتن گرنگ نییه‌ ، به‌ڵام به‌لایانه‌وه‌ ئه‌وه‌ گرنگ بوو كه‌ قه‌ڵای غه‌در و سته‌م و گورزی داپڵۆسین و سه‌ركوتكاری و ده‌سه‌ڵاتی تۆلیتاریان ته‌فر و تونا كرد .
بۆ كوردیش ئه‌و په‌نده‌ كوردییه‌ گرنگ و به‌رجه‌سته‌ بوو كه‌ ده‌ڵێت : ( دوژمنی دوژمنه‌كه‌م دۆستمه‌) ، بۆیه‌ هاتنی ئه‌وان بۆ ئه‌و مه‌هام و ئه‌ركه‌ جێگای دڵخۆشی كوردان بوو ، نه‌مانی ده‌سه‌ڵاتی مه‌نگه‌نه‌ ئاسای رژێمی به‌عس ئاواتێكی له‌ مێژینه‌ كوردان و جوڵانه‌وه‌ رزگاریخوازه‌كه‌ی بوو، دۆستایه‌تی كردنی وڵاتێكی وا زلهێز بۆ گه‌لێك كه‌ ته‌نها خوا و چیاكانی كوردستان پشت و په‌نای بێت بوو خه‌ونێكی دێرێن بوو به‌هاتنیان مه‌ست و كه‌یلی خۆشه‌ویستی یه‌ك لایه‌نه‌ی كردین .
باراك ئۆبامای سه‌رۆكی ئێستای ئه‌مریكا له‌ سه‌روه‌ختی بانگه‌شه‌ی هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكایه‌تی ئه‌مریكادا ئه‌و به‌ڵێنه‌ی به‌خه‌ڵكی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكادا كه‌ ئه‌گه‌ر بووه‌ سه‌رۆكی ئه‌مریكا به‌رنامه‌رێژی بۆ كشانه‌وه‌ی سوپای ئه‌مریكا له‌ عێراقدا ده‌كات ، دیاره‌ ئه‌م هانگاوه‌ی ئێستا به‌شێكه‌ له‌و به‌ڵێنانه‌ی كه‌ی دا بووی وا ده‌یخاته‌ واری پراكتیكی و جێبه‌جێ كردنه‌وه‌ ، ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ده‌خاته‌ روو كه‌ زیاتر خه‌مخۆر و په‌رۆشی گه‌لانی خۆیانن و مه‌به‌ستیان قایل كردنی دڵی ئه‌وانه‌ نه‌ك مرۆڤایه‌تی و سۆز و به‌زه‌یی .
چاودێرانی سیاسی مانگی ته‌مموزی ئه‌مساڵیان به‌ خۆێناوی ترین مانگ له‌قه‌ڵه‌مدا و پاش مانگی ته‌موزیش مانگی ئابدا ئه‌مریكایه‌كان له‌ پرۆسه‌كه‌ خۆی كشانه‌وه‌دا و له‌ هاوكێشه‌ سیاسیه‌كانی ناوچه‌كه‌ به‌ شه‌قاو و پێنگاڤی یه‌كه‌م هاتنه‌ ده‌ره‌وه‌ ، و بڕیاره‌ تاكو كۆتای ساڵی 2011 دوا سه‌رباز و بنه‌و باره‌گه‌یان له‌ عێراقدا بپێچنه‌وه‌ و هه‌موو گرفت و كێشه‌ كه‌ڵكه‌ بووه‌كانی ناوخۆ و ده‌ره‌كی به‌سه‌ر خه‌ڵكی عێراقه‌وه‌ به‌جێ‌ بهێڵن ، ئه‌مه‌ش ئاماژه‌ و ده‌لاله‌ت له‌وه‌ ده‌كات خۆ دزینه‌وه‌ بێت له‌ ته‌نگ و چه‌ڵه‌مه‌ و له‌باش كردنی بارودۆخ و ره‌وشی ئیداری و سیاسی و ئابووری ناوچه‌كه‌.
ئه‌مریكا به‌ هانگاوی یه‌كه‌م كشایه‌وه‌ به‌ڵام هێشتا تیرۆر مۆتكه‌ و هه‌ڕه‌شه‌ی مه‌رگ له‌ زۆر كونج و كه‌له‌به‌ری عێراق ده‌كات و سێبه‌ریان دێوه‌زمه‌ی تارمایه‌كانی خه‌ڵتانی خوێن كردنی ژن و منداڵ و پیر و لاوی بێ گوناهی دانیشتوانی عێراقه‌ هیشتا سه‌رخان و ژێرخانی كۆمه‌ڵگای عێراقی به‌ به‌ر هێرش و په‌لاماری تیرۆرستان كه‌وتوون و ده‌كه‌ون.
ده‌كشێنه‌وه‌ هێشتا له‌ دۆسیه‌ی و پرۆتۆكۆله‌كانیدا له‌ میتۆد و كارنامه‌یاندا هیچیان بۆ نه‌ته‌وه‌یه‌كی وه‌كو كورد نه‌كردووه‌ ، كه‌ به‌درێژای مێژوو كۆمه‌ڵوژی و پاكتاوی نه‌ژادی ده‌كرێت و ته‌نانه‌ت له‌ (14) به‌نده‌كه‌ی (ویڵسن )ی سه‌رۆكی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی ئه‌مریكا له‌ ساڵی 1918 بۆ راگرتنی جه‌نگی یه‌كه‌می جیهانی و پرسی یه‌كلا كردنه‌وه‌ی كێشه‌ی نه‌ته‌وه‌ ژێرده‌سته‌كانی ناوچه‌كه‌ خستیه‌ روو سود مه‌ند نه‌بوو ، هاوكات له‌ پرۆسه‌ی ئازادی عێراقدا دۆست و هاوپه‌یمانی شان به‌ شانی جه‌نگ و هێرش و هه‌ڵمه‌ته‌كانی ئه‌مریكا بوو بۆ سه‌ر سوپای عێراق ئێستاش وا خه‌ریكه‌ جارێكی تر مجرۆ ده‌بێت.
ده‌ڕوات و هێشتا ده‌ستوری عێراق هه‌ر مه‌ره‌كه‌بی سه‌ر كاغه‌زه‌ و زۆر له‌ پارت و گروپ و ئورگانه‌كانی عێراق باوه‌ڕیان پێی نییه‌ و به‌شتێكی كه‌م بایه‌خ ته‌ماشای ده‌كه‌ن ، ته‌نانه‌ت ئه‌و بڕگه‌ و ماده‌ و خاڵانه‌ی كه‌ ته‌بابی و برایه‌تی خه‌ڵكی ئه‌م ناوچه‌یه‌ به‌رقه‌رار و مسۆگه‌ر ده‌كات نه‌ك جێبه‌جێ‌ نه‌كراوه‌ به‌ڵكو هه‌نگاویشی بۆ نه‌نراوه‌.
به‌ جێمان ده‌هێڵن و كێشه‌ی ناوچه‌ دابڕاوه‌كان وه‌كو خۆیه‌تی و كێشه‌یه‌كی مه‌ترسیداره‌ و له‌ بۆمبێكی توقیت كراوی نێوان نه‌ته‌وه‌كانی عه‌ره‌ب و كورد و توركمان ده‌چێت و ماده‌ی (140)ی ده‌ستوری هه‌میشه‌ی عێراق هه‌ر پاشقولی لێده‌گیرێت ، هێشتا ئه‌و كوردانه‌ی دانیشتوی ناوچه‌ دابڕاوه‌كانی كوردستان و كێشه‌ له‌سه‌ره‌كانن به‌ ناچاری و له‌ ژێر گوشار و فشاری ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی و هه‌ڕه‌شه‌ی تیرۆریستان ناوچه‌كه‌ و ماڵ و حاڵی به‌ جێده‌هێڵن كۆچ ده‌كه‌ن بۆ ناوچه‌یه‌كی ئارامتر .
ئۆغر ده‌كه‌ن و پرسی پێشمه‌رگه‌ و داهات و بودجه‌ و … هتد ، له‌ نێوان حكومه‌تی ناوه‌ندی و حكومه‌تی كوردستاندا هه‌ر به‌ هه‌ڵواستراوی ماوه‌ته‌وه‌ ، هێشتا وڵاتانی ده‌وروبه‌ر مرخیان له‌ داگیركردنی ناوچه‌ سنورییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان خۆش كردووه‌ ده‌ستپارێزی له‌ خومپاره‌ هاویشتن و تۆپباران و قسور له‌ هێرشكاری ناكه‌ن و سنور و سه‌رحه‌د ده‌به‌زێنن ، خه‌ڵكی سیڤیل ده‌كوژن و له‌ زێد و مه‌ئوای خۆیان ئاواره‌یان ده‌كه‌ن .
خۆیان ده‌پێچنه‌وه‌ و بار ده‌كه‌ن لێره‌ كه‌ زیاتر له‌ شه‌ش مانگ به‌سه‌ر هه‌ڵبژاردنه‌كانی عێراقدا بۆ ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران تێده‌په‌ڕێ‌ به‌ڵام دروست بوونی حكومه‌ت بووه‌ته‌ هاتنی گۆدۆ و چاوه‌ڕوانی خه‌ریكه‌ هه‌موو كاته‌كه‌ به‌سه‌ر ده‌بات ، لایه‌نه‌ سه‌ركه‌وتووه‌كانی پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردن هه‌ر یه‌كه‌ سه‌ری گوریسێكی گرتووه‌وه‌ بۆ خۆی رایده‌كێشێ‌ و دانوستاندنه‌كان به‌ره‌و كۆڵانی داخراو ده‌ڕوات ئه‌گه‌ر ده‌ستێوه‌ردان و ئاماژه‌كانی ئه‌مریكا فریای نه‌كه‌وێت ، ئه‌مانه‌ سه‌دان دۆسیه‌ و كێشه‌ و گیروگرفتی له‌و بابه‌تانه‌ به‌ نیوه‌ناچڵی و به‌ بێ‌ چاره‌سه‌ر ماونه‌ته‌وه‌ .
من ناڵێم نه‌ڕۆن با بڕۆن و ئۆغریان خێر بێت به‌ڵام كاتێك ئه‌م ناوچه‌یه‌ به‌ جێبهێڵن كه‌ كورد واته‌نی عێراق شامی شه‌ریف بێت و مافه‌كانی كوردیش به‌ته‌واوی له‌و شامه‌دا فه‌راهه‌م و دابین كرابێت ، با له‌ یاده‌وه‌ری ئێمه‌دا به‌جوانی بڕۆن و یاگادریه‌كانیان تۆمار بكه‌ن و شانازی له‌ دووتوێی لاپه‌ڕه‌كانی بۆ خۆیان تۆمار كردبێت و چۆن شێر ئاسا هاتن ئاواش شێرانه‌ بڕۆن.

 

حوسێن ئیسماعیل خان ده‌لۆ
husin2008@yahoo.com

Previous
Next
This site is registered on wpml.org as a development site.